Ποιες είναι οι βασικές διαφορές του Ψυχολόγου, του Συμβούλου Ψυχικής Υγείας, του Ψυχοθεραπευτή, του Ψυχαναλυτή, Ψυχιάτρου και του Life Coach;
Η φροντίδα της ψυχικής υγείας αποτελεί ένα αναγκαίο αλλά και πολυσχιδές πεδίο, με διάφορους επαγγελματίες να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους για την υποστήριξη και την ευημερία των ανθρώπων. Η επιλογή του κατάλληλου ειδικού εξαρτάται από τις ανάγκες και τις προτιμήσεις του κάθε ανθρώπου, γι’ αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντική η κατανόηση των διαφορών μεταξύ των βασικών κατηγοριών επαγγελματιών στον τομέα της ψυχικής υγείας.
Ψυχολόγος
Ο ψυχολόγος είναι ο ειδικός που έχει ολοκληρώσει πανεπιστημιακές σπουδές στην επιστήμη της ψυχολογίας, συνήθως και σε επίπεδο μεταπτυχιακού το οποίο δύναται να του προσφέρει μια επιπλέον εξειδίκευση. Ο ψυχολόγος εστιάζει στην κατανόηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς και των ψυχικών διεργασιών, προσφέροντας υπηρεσίες αξιολόγησης, διάγνωσης και θεραπείας ψυχικών δυσκολιών μέσω ποικίλων ψυχολογικών μεθόδων και τεστ.
Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας
Ο σύμβουλος ψυχικής υγείας έχει ειδικευτεί στη συμβουλευτική ψυχολογία ή στην ψυχική υγεία εν γένει, συνήθως, μέσω μεταπτυχιακών σπουδών. Χρησιμοποιεί συμβουλευτικές τεχνικές για να υποστηρίξει άτομα που αντιμετωπίζουν ψυχολογικές δυσκολίες, παρέχοντας καθοδήγηση και βοήθεια σε θέματα της καθημερινής ζωής και ευρύτερες δυσκολίες του ανθρώπου. Οι σύμβουλοι ψυχικής υγείας, συχνά, εργάζονται σε σχολεία, κλινικές ή ιδιωτικά γραφεία, προσφέροντας πολύτιμη υποστήριξη και καθοδήγηση.
Ψυχαναλυτής
Ο ψυχαναλυτής είναι, συνήθως, ψυχίατρος ή ψυχολόγος με εξειδίκευση στην ψυχανάλυση, μια μέθοδο που βασίζεται στις θεωρίες του Sigmund Freud. Η εξειδίκευση αυτή είναι συνήθως μακρόχρονη και αποτελεί μια από τις μορφές/ ειδικότητες της ψυχοθεραπείας. Η ψυχανάλυση εστιάζει στην εξερεύνηση των ασυνείδητων σκέψεων και συναισθημάτων για την κατανόηση και επίλυση εσωτερικών συγκρούσεων. Αυτή η διαδικασία απαιτεί βαθιά διερεύνηση του παρελθόντος και των εμπειριών του ατόμου, συνήθως μέσα από μακροχρόνιες θεραπευτικές συνεδρίες.
Ψυχοθεραπευτής
Ο ψυχοθεραπευτής μπορεί να είναι ψυχολόγος, ψυχίατρος ή άλλος επαγγελματίας με ειδική εκπαίδευση σε κάποια ειδικότητα της ψυχοθεραπείας, δηλαδή ψυχοθεραπευτική προσέγγιση. Οι ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις είναι αρκετές και καθεμία από αυτές έχει διαφορετικό επίκεντρο χρησιμοποιώντας, παράλληλα, και διαφορετικές τεχνικές και μεθόδους. Ωστόσο, όλες έχουν ένα σημείο τομής, να βοηθήσουν τους ανθρώπους να αντιμετωπίσουν τις ψυχικές δυσκολίες, να προάγουν την ψυχική τους υγεία ή και να γνωρίσουν και να καταλάβουν καλύτερα τον εαυτό τους. Μερικές από τις βασικότερες είναι η γνωστική-συμπεριφορική θεραπεία, η ψυχαναλυτική θεραπεία, η ψυχανάλυση και η συστημική θεραπεία. Η ψυχοθεραπεία εστιάζει στην ανάπτυξη στρατηγικών αντιμετώπισης και στη βελτίωση της συνολικής ψυχικής υγείας. Τέλος, είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι για να γίνει κάποιος ψυχοθεραπευτής χρειάζεται να πραγματοποιήσει διαφορετική εκπαίδευση/ σπουδές σε κάποια ειδικότητα ψυχοθεραπείας, μεταξύ άλλων, προσωπική θεραπεία και κλινική εποπτεία.
Ψυχίατρος
Ο ψυχίατρος είναι ο ειδικός που έχει ολοκληρώσει πανεπιστημιακές σπουδές στην επιστήμη της ιατρικής κι έπειτα από την ολοκλήρωσή τους έχει εκπονήσει ειδικότητα στην ψυχιατρική. Ο ψυχίατρος έχει την δυνατότητα διάγνωσης και θεραπείας ψυχικών διαταραχών και, επιπλέον, τη δυνατότητα να χορηγεί φαρμακευτική αγωγή, όπου αυτό χρειάζεται, και άλλες ιατρικές παρεμβάσεις για τη διαχείριση σοβαρών ψυχιατρικών καταστάσεων. Η φαρμακευτική αγωγή μπορεί επίσης να έχει βοηθητικό ρόλο ειδικά σε περιπτώσεις όπου χρειάζεται να κατευναστούν τα συμπτώματα πριν από την έναρξη ή για μια καλύτερη πορεία της ψυχοθεραπευτικής εργασίας. Η γνώση της φαρμακολογίας και η δυνατότητα συνταγογράφησης φαρμάκων τον καθιστούν μοναδικό στον τομέα της ψυχικής υγείας.
Life Coach
Ο Life Coach, ή διαφορετικά ο προπονητής ζωής, παρέχει καθοδήγηση για την επίτευξη προσωπικών και επαγγελματικών στόχων. Αν και δεν απαιτείται επίσημη εκπαίδευση, υπάρχουν προγράμματα πιστοποίησης για την εκπαίδευση των Life Coaches. Εστιάζει στην παρακίνηση και τον στρατηγικό σχεδιασμό, προσφέροντας συμβουλές και υποστήριξη για την προσωπική ανάπτυξη και βελτίωση της ζωής. Ο Life Coach βοηθά τα άτομα να αναπτύξουν το δυναμικό τους και να επιτύχουν τους στόχους τους.
Συνοψίζοντας…
Η κατανόηση των διακριτών ρόλων και ειδικοτήτων αυτών των επαγγελματιών είναι κρίσιμη για την επιλογή της κατάλληλης υποστήριξης. Είτε πρόκειται για ιατρική παρέμβαση, ψυχολογική υποστήριξη, συμβουλευτική ή καθοδήγηση για την επίτευξη προσωπικών στόχων, η κατάλληλη επιλογή επαγγελματία μπορεί να κάνει τη διαφορά στην ψυχική υγεία και ευεξία του ατόμου.
Γιατί η Παρατήρηση Βρέφους αποτελεί βασικό μέρος μιας ψυχαναλυτικής εκπαίδευσης;
Η Παρατήρηση Βρέφους αποτελεί μία από τις σημαντικότερες εμπειρίες στην εκπαίδευση ενός ψυχαναλυτικoύ ψυχοθεραπευτή. Δεν είναι μια απλή παρατήρηση της ανάπτυξης ενός βρέφους, αλλά μια βαθιά εκπαιδευτική διαδικασία που επιτρέπει στον θεραπευτή να κατανοήσει, μέσα από την άμεση εμπειρία, πως γεννιούνται οι πρώτες σχέσεις, πως οργανώνεται ο ψυχικός κόσμος του ανθρώπου και πως διαμορφώνονται οι βάσεις της συναισθηματικής ζωής.
Η μέθοδος της Παρατήρησης Βρέφους αναπτύχθηκε τη δεκαετία του 1940 από την ψυχαναλύτρια Esther Bick στην Tavistock Clinic του Λονδίνου, έναν από τους σημαντικότερους διεθνώς φορείς εκπαίδευσης στην ψυχανάλυση και την ψυχοθεραπεία. Η Bick εισήγαγε την ιδέα ότι ο εκπαιδευόμενος θεραπευτής επισκέπτεται τακτικά μια οικογένεια από τις πρώτες εβδομάδες της ζωής του βρέφους, παρατηρώντας διακριτικά και χωρίς παρεμβάσεις την αλληλεπίδραση του παιδιού με τους γονείς του. Οι παρατηρήσεις αυτές επεξεργάζονται στη συνέχεια σε ομάδα εποπτείας, όπου ο εκπαιδευόμενος μαθαίνει να σκέφτεται σε βάθος όσα είδε, αλλά και όσα ένιωσε ο ίδιος κατά τη διάρκεια της παρατήρησης.
Η διαδικασία αυτή καλλιεργεί μια από τις σημαντικότερες δεξιότητες του ψυχοθεραπευτή, την ικανότητα να παραμένει παρών, να παρατηρεί με προσοχή πριν ερμηνεύσει και να αντέχει την αβεβαιότητα και το άγνωστο χωρίς να βιάζεται να δώσει απαντήσεις. Παράλληλα, αναπτύσσει την ενσυναίσθηση, τη θεραπευτική ευαισθησία και την ικανότητα κατανόησης των ασυνείδητων συναισθηματικών διεργασιών που αναδύονται μέσα στις ανθρώπινες σχέσεις.
Παρότι η παρατήρηση πραγματοποιείται με ένα βρέφος και την οικογένειά του ή τους σημαντικούς άλλους, τα οφέλη της εκτείνονται σε ολόκληρη τη θεραπευτική πρακτική. Ο θεραπευτής αποκτά βαθύτερη κατανόηση της πρώιμης ανάπτυξης, του δεσμού προσκόλλησης, της επικοινωνίας πριν από τον λόγο (προλεκτικό στάδιο) και των τρόπων με τους οποίους οι πρώτες εμπειρίες επηρεάζουν την προσωπικότητα σε όλη τη διάρκεια της ζωής.
Η γνώση αυτή είναι εξαιρετικά πολύτιμη τόσο στην ψυχοθεραπεία παιδιών όσο και ενηλίκων. Στα παιδιά βοηθά τον θεραπευτή να αναγνωρίζει τις αναπτυξιακές ανάγκες και τις δυσκολίες που εκφράζονται μέσα από το παιχνίδι και τη συμπεριφορά. Στους ενήλικες, του προσφέρει μια βαθύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι πρώιμες εμπειρίες σχέσης, οι ασυνείδητες διεργασίες και οι πρώτες μορφές συναισθηματικής επικοινωνίας συνεχίζουν να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο το άτομο σχετίζεται με τους άλλους, διαχειρίζεται τις απώλειες, βιώνει το άγχος και διαμορφώνει την εικόνα του εαυτού του. Έτσι, ο θεραπευτής αποκτά τη δυνατότητα να προσεγγίζει με μεγαλύτερη ευαισθησία και βάθος τα νοήματα που αναδύονται μέσα στη θεραπευτική σχέση.
Για το λόγο αυτό, η Παρατήρηση Βρέφους παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα πλέον αναγνωρισμένα και ουσιαστικά στοιχεία της ψυχαναλυτικής εκπαίδευσης διεθνώς. Πρόκειται για μια εμπειρία που δεν προσφέρει μόνο θεωρητική γνώση, αλλά συμβάλλει στη διαμόρφωση της θεραπευτικής ταυτότητας, καλλιεργώντας την ικανότητα του ψυχοθεραπευτή να βλέπει, να ακούει και να κατανοεί τον άνθρωπο με μεγαλύτερο βάθος και ευαισθησία.
Τι είναι σημαντικό να λάβω υπόψιν κατά την επιλογή ενός ψυχολόγου;
Εκπαίδευση & Επαγγελματικά Προσόντα
- Να έχει ολοκληρώσει πανεπιστημιακές σπουδές στο πεδίο της ψυχολογίας (ΑΕΙ ή πανεπιστήμιο εξωτερικού με αναγνωρισμένη ισοτιμία)
- Να έχει λάβει άδεια ασκήσεως επαγγέλματος
Παρ’ όλ’ αυτά, οι προπτυχιακές σπουδές στην ψυχολογία, κατά κύριο λόγο, δεν αρκούν για την άσκηση του επαγγέλματος του ψυχολόγου. Είναι χρήσιμο, λοιπόν, ένας ψυχολόγος να έχει ολοκληρώσει κάποια μεταπτυχιακή εκπαίδευση ή/και ειδίκευση σε κάποια ψυχοθεραπευτική προσέγγιση (π.χ. ψυχαναλυτική, συστημική ή γνωσιακή – συμπεριφορική ψυχοθεραπεία).
Προσωπική Θεραπεία & Κλινική Εποπτεία
Δυο βασικοί πυλώνες της ψυχοθεραπευτικής εργασίας ενός ειδικού ψυχικής υγείας είναι η προσωπική ψυχοθεραπεία, καθώς και η κλινική εποπτεία από έμπειρους συναδέλφους.
Επαγγελματική Εμπειρία & Δραστηριοποίηση
Η προϋπηρεσία σε δομές ψυχικής υγείας, η αρθρογραφία αλλά και η συμμετοχή σε συνέδρια αποτελούν ενδείξεις του ενεργού ρόλου ενός ειδικού ψυχικής υγείας στο χώρο.
Όλα τα παραπάνω μπορούν να σας βοηθήσουν να αποφασίσετε εάν ένας ειδικός ψυχικής υγείας είναι ο κατάλληλος για εσάς.
Γιατί ένας θεραπευτής, όχι μόνο ψυχαναλυτικής προσέγγισης, κάνει εποπτεία και προσωπική θεραπεία;
Πολλοί άνθρωποι αναρωτιούνται: «Αφού είναι ψυχοθεραπευτής, γιατί χρειάζεται να πηγαίνει και ο ίδιος σε θεραπεία ή να εποπτεύεται από έναν άλλο θεραπευτή;» Η απάντηση είναι ότι αυτές οι δύο διαδικασίες δεν αποτελούν ένδειξη αδυναμίας, αλλά βασικές προϋποθέσεις για την υπεύθυνη και ουσιαστική άσκηση της ψυχοθεραπείας.
Η προσωπική θεραπεία αποτελεί θεμέλιο της ψυχαναλυτικής εκπαίδευσης. Μέσα από αυτήν, ο θεραπευτής γνωρίζει σε βάθος τον δικό του εσωτερικό κόσμο, τις εμπειρίες, τις ευαλωτότητες και τους τρόπους με τους οποίους σχετίζεται με τους άλλους. Η προσωπική αυτή διαδρομή τον βοηθά να διακρίνει όσα ανήκουν στον ίδιο από όσα αναδύονται μέσα στη θεραπευτική σχέση, ώστε να παραμένει όσο το δυνατόν πιο διαθέσιμος, ανοιχτός και ουδέτερος απέναντι στον αναλυόμενο.
Η εποπτεία αποτελεί μια διαρκή διαδικασία εκπαίδευσης, αναστοχασμού και επαγγελματικής εξέλιξης. Μέσα σε ένα ασφαλές και δεοντολογικά προστατευμένο πλαίσιο, ο θεραπευτής έχει τη δυνατότητα να σκέφτεται σε βάθος τη θεραπευτική του εργασία, να επεξεργάζεται τις δυσκολίες και τις προκλήσεις που αναδύονται και να διατηρεί μια στάση συνεχούς μάθησης και επιστημονικής εξέλιξης. Η εποπτεία δεν αποτελεί έλεγχο ούτε αξιολόγηση της επάρκειας του θεραπευτή, αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της ψυχαναλυτικής πρακτικής και έναν χώρο που προστατεύει τόσο τον θεραπευτή όσο και την ποιότητα της θεραπευτικής διαδικασίας.
Στην ψυχαναλυτική προσέγγιση, η ίδια η θεραπευτική σχέση αποτελεί το βασικό μέσο της θεραπείας. Για το λόγο αυτό, ο θεραπευτής χρειάζεται να φροντίζει διαρκώς το σημαντικότερο «εργαλείο» της δουλειάς του, τον εαυτό του. Η προσωπική θεραπεία και η εποπτεία συμβάλλουν στην καλλιέργεια της αυτογνωσίας, της υπευθυνότητας, της κλινικής σκέψης και της θεραπευτικής ευαισθησίας.
Ίσως ακούγεται παράδοξο ότι ένας θεραπευτής απευθύνεται και ο ίδιος σε θεραπευτή. Στην πραγματικότητα, όμως, αυτό αποτελεί ένδειξη επαγγελματικής ωριμότητας και όχι αδυναμίας. Όπως κάθε επιστήμονας συνεχίζει να εκπαιδεύεται και να εξελίσσεται καθ’ όλη τη διάρκεια της πορείας του, έτσι και ο ψυχοθεραπευτής αναγνωρίζει ότι η βαθύτερη γνώση του εαυτού του αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για να μπορεί να συνοδεύει με υπευθυνότητα και σεβασμό τον άνθρωπο που τον εμπιστεύεται να διανύσουν μαζί το δρόμο της θεραπείας.